“ยา” รักษาโรคซึมเศร้า

-A +A

           โรคซึมเศร้า (Depressive disorders) เป็นความผิดปกติของอารมณ์ที่เกิดจากความผิดปกติของสารสื่อประสาท อาการแสดงผู้ป่วยมักมีอาการไม่สบายใจ ซึมเศร้า ท้อแท้ หลับยาก เหนื่อยง่าย เบื่ออาหาร สมาธิไม่ค่อยดี บางรายคิดอยากทำร้ายตนเอง การรักษาส่วนใหญ่ใช้เวลานาน จัดเป็นโรคเรื้อรัง แนวทางการรักษาในปัจจุบันมีการใช้ยารักษาโรคซึมเศร้าเพื่อการรักษาที่ยาวนานมากขึ้น โดยมีเป้าหมายของการใช้ยาเพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำของโรค

           ยารักษาโรคซึมเศร้าออกฤทธิ์โดยปรับระดับสารเคมีในสมองให้สมดุล แบ่งออกได้หลายกลุ่มตามลักษณะโครงสร้างทางเคมีและวิธีการออกฤทธิ์ ซึ่งประสิทธิภาพของการรักษาและอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาขึ้นกับการออกฤทธิ์ของยาที่จับกับตัวรับ (receptor) ของสารสื่อประสาทแต่ละชนิดที่แตกต่างกัน

 

           1. กลุ่ม Tricyclic Antidepressants (TCAs) ยาในกลุ่มนี้ ได้แก่amitriptyline, nortryptyline, imipramine ยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์ที่หลายตัวรับทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ได้มาก

ฤทธิ์ต้านตัวรับโคลิเนอร์จิก ขึ้นกับขนาดยาที่ได้รับ อาการที่พบได้แก่ ปากแห้งคอแห้ง ท้องผูกตาพร่า ปัสสาวะคั่ง มึนงง หัวใจเต้นเร็ว ความจำไม่ดี

ฤทธิ์ต้านตัวรับอะดรีเนอร์จิก ขึ้นกับขนาดยาที่ได้รับ อาการที่พบได้แก่ อาการหน้ามืดขณะเปลี่ยนท่าทาง และอาจส่งผลต่อหัวใจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ

ฤทธิ์ต้านตัวรับฮิสตามีน ทำให้ง่วงซึม น้ำหนักตัวเพิ่ม

 

           2. กลุ่ม Selective Serotonin Reuptake Inhibitors (SSRIs) ยาในกลุ่มนี้ได้แก่ fluoxetine, fluvoxamine, sertraline, paroxetine, escitalopam อาการข้างเคียงต่อระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย นอกจากนี้อาจทำให้ความต้องการทางเพศลดลง ปวดศีรษะ นอนไม่หลับ

 

           3. กลุ่ม Serotonin – Norepinephrine Reuptake Inhibitors (SNRIs) ยาในกลุ่มนี้ได้แก่ venlafaxine, duloxetine อาการข้างเคียงที่พบบ่อยได้แก่ อาการปากแห้งคอแห้ง คลื่นไส้ ท้องผูก ความอยากอาหารลดลง นอนไม่หลับ และเหงื่อออกมาก นอกจากนี้ยังมีฤทธิ์ทำให้ความดันโลหิตชนิดไดแอสโตลิกสูงขึ้น อาการข้างเคียงดังกล่าวขึ้นกับขนาดยาที่ได้รับ

 

           4. กลุ่ม Serotonin Antagonist and Reuptake Inhibitors (SARIs) อาการข้างเคียงที่พบจากการใช้ยา trazodone ได้แก่ ง่วงซึม ความดันต่ำขณะเปลี่ยนท่าทาง คิดช้า มึนงง ปวดศีรษะ และอวัยวะเพศชายแข็งตัวผิดปกติ

 

โดยอาการข้างเคียงที่เกิดขึ้นส่วนใหญ่เป็นอาการที่ไม่รุนแรงสามารถบรรเทาอาการข้างเคียงเบื้องต้นได้

  • อาการปากแห้งคอแห้ง แก้ไขโดยดื่มน้ำบ่อยๆ เคี้ยวหมากฝรั่งที่ไม่มีน้ำตาลรักษาสุขภาพช่องปากให้ดี
  • อาการท้องผูก แก้ไขโดยกินอาหารที่มีกากหรือมีฤทธิ์ระบายอ่อนๆ ผักผลไม้ เช่น ส้มโอ มะขาม มะละกอ
  • ง่วงนอน อาการอาจหายไปเอง อย่าพยายามขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักร หากง่วงมากในช่วงเช้าให้เลื่อนยามื้อก่อนนอนมากินเร็วกว่าเดิม
  • ปวดศีรษะ อาจมีอาการสักช่วงหนึ่งแล้วจะหายไป
  • คลื่นไส้อาเจียน อาการมักเป็นเพียงชั่วคราวแก้ไขโดยกินยาพร้อมมื้ออาหาร
  • นอนไม่หลับหรือกระวนกระวาย พบได้ในช่วง 2 ถึง 3 สัปดาห์แรกของการกินยา หากคงอยู่นานควรปรึกษาแพทย์

 

           เห็นได้ว่ายาแต่ละกลุ่มมีข้อดีข้อเสียต่างกัน แต่ประสิทธิภาพการรักษาเท่าเทียมกันโดยการเลือกใช้ยาของแพทย์จะพิจารณาจากประวัติการตอบสนองต่อการรักษาของผู้ป่วยในอดีต หรือของญาติในครอบครัว ยาอื่นๆ ที่ผู้ป่วยได้รับร่วมกัน การเกิดปฏิกิริยาระหว่างยา อาการแสดงสำคัญของโรคซึมเศร้า รูปแบบของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา แพทย์อาจเริ่มจ่ายยากลุ่มใดแก่ผู้ป่วยก่อนก็ได้ เพื่อดูผลตอบสนองเนื่องจากเราไม่อาจทราบก่อนได้เลยว่า ผู้ป่วยคนใดจะ “ถูก” กับยาชนิดใดแล้วแพทย์จะค่อยๆ ปรับขนาดยาให้เหมาะสมกับอาการต่อไป ซึ่งผลการตอบสนองต่อยารักษาโรคซึมเศร้าต้องรอระยะเวลาที่ยาออกฤทธิ์ประมาณ 2 ถึง 4 สัปดาห์ ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักต้องการหยุดกินยาเร็วกว่าที่ควรเป็น ข้อสำคัญและพึงปฏิบัติที่สุดก็คือ การกินยาอย่างต่อเนื่องจนกว่าแพทย์จะบอกให้ท่านหยุด ถึงแม้ว่าจะรู้สึกดีขึ้นแล้วก็ตาม ยาบางตัวต้องค่อยๆ ลดขนาดลงเพื่อให้ร่างกายปรับตัว

           ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งที่ท่านมีปัญหาที่เกิดจากยาหรือเกิดปัญหาที่คิดว่าอาจเกิดจากยา

 

ที่มา:

คอลัมน์:

ผู้เขียน: